چەند بیره‌وه‌رێک له‌ کاک فوئاد !

           

 

 

  ڕوونکردنه‌وه‌یه‌ک: هه‌موو ئه‌م ڕووداوانە له‌و  یازده‌ مانگه‌دا، ڕووی دا؛ که‌ کاک فوئاد له‌ ژیاندا بوو و؛ هێشتا گیانی به‌خت نه‌کردبوو.  

" سنه‌ "

١-  کاک فوئاد ده‌ورانی چوار ساله‌ی زیندانی له‌  زیندانه‌کانی کومیته‌ی هاوبه‌ش، زیندانی قه‌سر و زیندانی سنه‌ ته‌واو کرد . ڕۆژی  شه‌شی  ڕه‌زبه‌ری ساڵی ١٣٥٧  هه‌تاوی ئاخرین کاته‌کانی ده‌ورانی چوار ساله‌ی زیندانی، له‌ شاری سنه‌، ته‌واو کرد و ئازاد بوو . هه‌ر له‌ زیندانه‌وه‌ ، که‌ ده‌ستێک چۆخه‌ و ڕانکی  له‌ به‌ر دا بوو، به‌ره‌و ماڵه‌که‌م له‌ گه‌ڕه‌کی چوار باخی سنه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ .

   که‌س و کاری نزیک له‌ ماڵه‌وه‌ حازر بوون و ده‌سته‌ ده‌سته‌ ڕووناک بیران و ناسیاوان بۆ دیداری ده‌هاتن . هه‌میشه‌ زه‌رده‌ خه‌نه‌یه‌کی شیرین له‌ سه‌ر لێوانی بوو و  به‌ خێر هاتنی له‌ هه‌موو که‌سێک ، که‌ تێکڵاوێک له‌ حورمه‌ت و ڕیز لێنان بوو ده‌کرد .

 شه‌و دره‌نگان  ماڵه‌ که‌ له‌ میوان خاڵی بوو  کاک فوئاد  هه‌ندی گوێ بۆ ڕادیو شل کرد و له‌ هه‌واڵه‌کانی جیهان ئاگادار بوو . من و کاک که‌ریم که‌ هاوڕێ ده‌ورانی مندالی بووین و  زۆر تاسه‌ی دیدارمان کردبوو له‌ پاڵ یه‌کتردا خه‌وتین . ئه‌مما کاک فوئاد له‌ نێوان هه‌ر دووکماندا خه‌وت  و تۆزقاڵێک تاسه‌مان لێ شکا .

زۆر له‌ سنه‌ نه‌مایه‌وه‌ و وتی پێویسته‌ بچمه‌وه‌ ئاڵمانه‌ و له‌ وێ ، به‌ پیری میوانه‌کانه‌وه‌ بچم و پێشوازیان لێ بکه‌م . 

له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی به‌ره‌و مه‌ریوان باوکم ، و کاک ڕه‌شیدی تازه‌ئاو  و زۆر که‌سی تر له‌ گه‌ڵیا چوون . به‌ڵام به‌ هوێ کارو باری مه‌درسه‌کانه‌وه‌ ، شانازی ئه‌و سه‌فه‌ره‌ به‌ر من نه‌که‌وت .

٢  -  هاوڕێیانی ئه‌هوازی ، بروجیردی و خوڕم ئابادی ، بۆ دیداری کاک فوئاد له‌ مانگی سه‌رماوه‌ ر‌زی  ساڵی ١٣٥٧ هه‌تاوی هاتبونه‌ سنه‌ و له‌ چوار باخ دیداریان کرد . هاوڕێانی ده‌ورانی زیندان و هاو بیره‌کانی بوون .  چه‌ند رۆژێک مانه‌وه‌ و زۆر به‌ دڵه‌وه‌ نزیک و هه‌ر له‌ یه‌که‌مین ساته‌کاندا ،  پێت وابوو برای گیانی به‌ گیانین . ئه‌وه‌ی که‌ نه‌یانده‌ناسی شه‌رم و ته‌عارف بوو .   ئه‌م ئازیزانه‌ پاشان وه‌ک ئه‌رکێکی ئه‌نتڕ ناسیونالیستی ، یارمه‌تی بزووتنه‌وه‌ی گه‌لی کوردیان  به‌ ده‌یان شێوه‌ دا، و ته‌نانه‌ت له‌ ئوردووگای کانی میران  و شه‌ڕی به‌رنگاری حوزووریان هه‌بوو و  به‌رده‌وام هات و چوی کوردستانیان ده‌کرد . هاتنی هاورێ کانی کاک فوئاد بۆ شاری سنه‌ و مانه‌وه‌یان له‌و ماڵه‌ و  کۆبونه‌وه‌کانیان ، به‌ هه‌موو که‌سێکی ده‌ سه‌لماند که‌  هه‌رگیز ئه‌ندیشه‌ و بیری کاک فوئاد  ، به‌رته‌سک نیه‌ و نه‌ بووه‌ و، تۆڕی په‌یوه‌ندی  سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی به‌ر بڵاوی  دامه‌زراندووه‌ و‌ هاوڕێ و هاو بیری له‌ سه‌رانسه‌ری ئیران هه‌یه‌ .

 

٣- به‌رپرسی شاره‌وانی شاری سنه‌ ، که‌س و کاری له‌ ده‌بیرستانه‌کان ده‌یانخوێند وله‌‌و په‌یوه‌ندیه‌دا منی به‌ چاکی ده‌ناسی . له‌ هه‌مان کاتدا ، تازه‌ کاک فوئاد   له‌ ساڵی ١٣٥٦ ی هه‌تاوی هاتبوه‌ زیندانی شاری سنه‌ . له‌ خه‌یابان ، منی بینی و دوای چاک و چونی و زه‌مینه‌ سازی وتی: براکه‌ت ناسازگاره‌ و زیندانی شێواندووه‌ . وتم چ خه‌به‌ره و چی کردووه‌‌؟ وتی ته‌حریکی زیندانیه‌کان  و هانیان ده‌ده‌ات که‌ قانونه‌کانی زیندان به‌ ڕێوه‌ نه‌ بن . وتم زیندانی سیاسی چه‌ند که‌سن و ئه‌وان له‌ زیندانی عادی جیا کراونه‌ته‌وه و ؛   برای من تازه‌ هاتوه‌ته‌ زیندانی سنه‌  . وتی به‌ڵێ وایه‌ ئه‌مما زیندانیه‌کان نه‌خوێنده‌وارن و زوو فریو ده‌خون ، براکه‌ت قسه‌یان بۆ ده‌کات‌ و تۆڕی ئاژاوه‌گیڕی له‌ زیندان دروست کردووه‌ .  به‌ منی ڕاسپارد که‌ چومه‌ دیداری به‌ کاک فوئاد بڵێم ده‌ست له‌و کارانه‌ هه‌ڵگریت ،ئه‌گێنا خۆی زه‌ره‌ر ده‌کات .  له‌ ناوه‌ڕۆکی قسه‌کانی به‌رپرسی شاره‌وانی دڵنیا بووم ، که‌ هه‌م نوێنه‌رانی حکومه‌تی له‌ سنه‌ زۆر له‌ کاک فوئاد ده‌ترسن و هه‌م  وه‌ک سیسته‌می حکومه‌تی  و ، به‌ شێوه‌ی جۆراوجۆر زۆر دژایه‌تی  که‌سایه‌تی کاک فوئاد ده‌که‌ن .

 ٤ - له‌ شاره‌ دووره‌کانه‌وه‌ میوانی هاتبون،کاتێک یه‌کێک له‌و میوانانه‌ له‌  به‌فرانباری  مانگی زستانی ١٣٥٧ ده‌رۆیشته‌وه. کاک فوئاد ‌ به‌ من وت : ره‌شاد فه‌ڵان که‌س ته‌لفونێک بۆ تۆ ده‌کات و هه‌واڵی گه‌یشتنی خۆی به‌ تۆ ڕاده‌گه‌یه‌نێت .  هه‌ر جۆرێکت کردووه‌ به‌ زوو ترین کات هه‌واڵی سلامه‌تی ئه‌و براده‌ره‌م پێ بڵێ ، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر که‌لاسه‌ ده‌رسه‌کانت ته‌عتیل کردووه‌ .  ڕۆژێکیان به‌ر پرسی ده‌بیرستانی شاهپور ، کتوپڕ هاته به‌ر‌ که‌لاسه‌که‌ و ده‌رگای کوتا . ده‌رگاکه‌مان کرده‌وه‌ و وتی تله‌فون تۆی گه‌ره‌که‌ . که‌ چومه‌ لای تله‌فونه‌که‌ هه‌مان براده‌ر بوو و دوای سڵاو و ئه‌حواڵپرسی وتی ، به‌ خێرایی به‌ فوئاد بڵێ که‌ به‌ سه‌لامه‌ت گه‌یشتومه‌ته‌ شاره‌که‌ی خۆم  و به‌ سڵامه‌تی  ده‌رباز بووم . من تێگه‌یشتم و ده‌مزانی مه‌به‌ستی له‌ وشه‌ی " ده‌رباز "  ڕزگاری له‌ ده‌ستی پولیس و ژاندامری و ئه‌ندامه‌ نهینیه‌کانی  کونتڕۆڵی جاده‌کان  بوو.                                                                    *   *    *    *    *   

   ٥ - مانگرتنی زیندانه‌ سیاسیه‌کانی شاری سنه‌ ، له‌ نێوان  به‌هار و هاوێنی ١٣٥٧ ی هه‌تاوی ده‌ستی پێکرد . دوکتور فه‌تحولله‌ ، بۆ موعایه‌نه‌ و کونتڕۆڵی نه‌خۆشی زیندانیه‌کان چ سیاسی و چ عادی هات و چوی زیندانی سنه‌ی ده‌کرد . من و زۆر که‌سی تر له‌ مانگرتنه‌که‌ ئاگادار بووین .  مانگرتنه‌‌که‌ به‌ره‌و بواری زۆر هه‌ستیار ده‌چوو و ئه‌وان حازر به‌ ته‌سلیم وسازان  نه‌ بوون . له‌ رادیو " بی بی سی" باسی ئه‌و مانگرتنه‌ کرا و چاوه‌ڕوان نه‌ کراو؛ ده‌نگی له‌ ئیران و کوردستان دابوه‌وه‌ . چوینه‌ دیداری کاک فوئاد ، له‌و کاته‌دا له‌  بیمارستانی زیندان ده‌یانهێنایه‌وه‌ ، به‌ڵام مانگرتنه‌که‌ و نه‌ خواردنی ئاو و نان، یه‌کجار زۆر باری جسمی و په‌یکه‌ری کز و بی هێز  کردبوو. پولیسه‌کان ژیر باڵیان گرتبوو و له‌ نزیک منه‌وه‌ هێنایانه‌وه‌ و کاک فوئاد منی بینی و وتی : ئای ڕه‌شاد  لێره‌ چ ده‌که‌ێت ؟ خێرا ده‌ستی به‌ره‌و من ‌هێنا و منیش ویستم له‌ ئامێزی گرم ، که‌ پاسه‌وانه‌کان دیواری گۆشتیان دروست کرد و نه‌یان هێشت ماچی که‌م . به‌و کاره‌ کاک فوئادیان زۆر دڵمه‌ند و په‌ریشان کرد و منیش تا ماوم و هه‌رگیز ئه‌و داخه‌ له‌ دڵم ده‌ر ناچێت . ده‌ڵین " کێو بو کێو ناگات؛ ئه‌مما مرۆڤ به‌ مرۆڤ ده‌گات! . " پاش ته‌واو بوونی  ده‌ورانی زیندان ؛ کاک فوئاد ئازاد کرا و ‌، مانگی جۆزه‌ردان گه‌یشت و له‌ جه‌له‌سه‌ی ئیمتحان دوو دانه‌ له‌و پاسه‌وانانه‌ هاتبون و منیان بینی. هاتنه‌ به‌ره‌وه‌، فره‌ داوای لیبوردنیان کرد و ئه‌وه‌نده‌ خوڵته‌ و کلکه‌ سوتیان کرد که‌ ویجدانی منیان ئازار ده‌دا .  پولیسه‌ کان  ده‌رحه‌ق به‌ زیندانیه‌کان زۆر دڕ و بێ حورمه‌ت و بێ که‌رامه‌ت بوون .  ده‌یان گوت ئێمه‌ مامورین و گله‌مان له‌ سه‌ر نیه‌ و له‌م جۆره‌ بابه‌تانه‌ . وه‌ک موعه‌لیم به‌زییم ، به‌و دوو چاره‌ ڕه‌شه‌  ده‌هاته‌وه‌ . ‌ پولیسه‌کان  وه‌ک ئامێری ده‌ستی دوژمن ، ڕاسته‌وخۆ  له‌ زیندان دژی زیندانیه‌ کان هه‌ڵده‌سوڕان. خێرا کرده‌وه‌ ی ناجوامێرانه‌‌ی ناو زیندانم  به‌ بیر هاته‌وه‌ . کونتڕؤلی خومم پێ نه‌ده‌کرا و توڕه‌ بووم . نفره‌ت و بیزاریم له‌و کاته‌دا، به‌ چڵه‌ پۆپه‌ی خۆی گه‌یشتبوو . چونکوو پولیسه‌کان مانیعی پێک گه‌یشتنی من و کاک فوئاد و ده‌س له‌ مل کردنمان بوون. تاسه‌ی له‌ ئامێز گرتنی کاک فوئاد بۆ من چوار ساڵی خایاندبوو و  له‌ ده‌ورانی مانگرتنه‌که‌دا هه‌لێک ره‌خسا که‌ له‌ ئامێز و باوشی گرم ، که‌ پۆلیسه‌کان نه‌یانهێشت   ئه‌و ساته‌م هه‌رگیز له‌ بیر ناچێته‌وه وئێستاش له‌ بیره‌وریه‌کانما ئازارم ده‌دات‌.                                      ٦ -   ئاغای سالیحی عه‌تایی بۆ ده‌رس وتنه‌وه‌ و یا هه‌ڵسه‌نگاندنی قوتابیه‌ ئازاده‌کان و به‌شی شه‌وانه‌ ، وه‌ک ده‌بیری بیرکاری ( ریازی ) بۆ زیندانی شاری سنه‌ له ساڵه‌کانی ٥٧ و ٥٦ هه‌تاوی دیاری کرابوو . له‌ کاتی غه‌ڵه‌تگیری به‌رگه‌ی ئیمتحانه‌کانی شاگرده‌کاندا، له‌ منی پرسی، ئایا که‌سێکی مه‌ریوانی به‌ ناوی ...    که‌ ئێستا له‌ زیندانی سنه‌دایه‌ ده‌ناسم ؟؟ وڵامم دایه‌وه‌ به‌ڵێ  چاک ده‌یناسم . ئاغای عه‌تایی وتی فره‌ زره‌نگه‌، قه‌شه‌نگ مه‌سه‌له‌ ریازیه‌کانی حه‌ڵ کردووه‌  و  ئه‌سله‌ن باوڕم نه‌ده‌کرد که‌سێک زیندانی سیاسی بێت و ئه‌وه‌نده‌ ز‌ره‌نگ بێت . پرسیارم لێ کرد ، له‌ کام ده‌رسدا ئازایه‌ . وتی له‌ جه‌بر، هیندسه‌ ، شیمی ، فیزیک ،موسه‌لله‌سات، ته‌رسیمی  و هه‌موو ده‌رسه‌ ڕیازیه‌کان . ئه‌و کات تێگه‌یشتم که‌ کاک فوئاد خۆ به خش،یارمه‌تی یه‌کێک له‌ زیندانیه‌کانی داوه‌ . پێم وایه‌ ئاغای عه‌تاییش له‌و ڕاز و نهێنیه‌ و هیمه‌تی به‌رزی کاک فوئاد ئاگادار بوو .

 

"   ئاڵمانه‌ "

١- ئێواره‌یه‌ک له‌ مانگی ڕه‌زبه‌ری ١٣٥٧ هه‌تاوی له‌ پشت بانی عماره‌ت بووین و چه‌ند ڕووناک بیری خه‌ڵکی سنه‌ ،   خزمان و شارۆمه‌ندانی مه‌ریوان له‌ ده‌وری کاک فوئاد کۆبوو بوونه‌وه‌ . هه‌موو  چاوه‌ڕوانی قسه‌کانی ئه‌و بوون . ڕووی له‌ کاک ناسر ی ڕه‌زازی کرد و وتی : کاک ناسر شیعر ی گۆرانیه‌کانت  چۆن هه‌ڵده‌بژێرێت ؟ کاک ناسر وڵامی دایه‌وه‌ ، هی هه‌موو که‌س ده‌خوێنم . کاک فوئاد پێشنیاری کرد و وتی کاک ناسر ، بۆ گۆرانیه‌کانت شیعری  ناسک و جوانی شاعیرانی پێشکه‌وتوو و تێگه‌یشتوو هه‌ڵبژێره.‌  و من ئه‌و شیعرانه‌م  لا جوانه‌ . ناوی  سێ   یان  چوار شاعیری برد و له‌ وانه‌ ناوی  گۆڕان، مه‌وله‌وی ، هێمن و سواره‌ی ئیلخانی زاده‌ی هێنا و ئاماژه‌ی به‌ شێعره‌ جوانه‌کانی ئه‌وان  کرد .  

٢-  له‌ ئاخر و ئۆخری مانگی ڕه‌زبه‌ری ١٣٥٧ ی هه‌تاوی میوانێکی زۆر له‌ مه‌جلیسی کاک فوئاد له‌ ئاڵمانه‌ دانیشتبوون .  تاقمێک ڕووناک بیر به‌ تانه‌ و لۆمه‌ گله‌یان کرد ،  که‌ بۆ فه‌ڵان که‌س نه‌ هاتوه‌ته‌ دیدار و به‌ خێر هاتنی کاک فوئاد .  هێشتا گله‌ و گازه‌نده‌ ته‌واو نه‌ بوو بوو که‌ کاک فوئاد قا قا پێکه‌نی و وتی:  په‌له‌ مه‌که‌ن . ڕۆژی دوایی خۆی بۆ سه‌ردانی دایکی ئه‌و که‌سه‌ چوو و پاشان هاته‌وه‌ . لێیان پرسی ، باشه‌  کابراچۆن بوو ؟ وتی به‌و ده‌سپێشخه‌ریه‌ کارێکم کرد ؛  که‌ کابرا له‌ پڕۆپاگانده‌ی خراپ ده‌ست هه‌ڵگرێت و  ئێستا تا ڕاده‌یه‌ک ئارام بوه‌ته‌وه‌ .

 

٣- له‌ دیداری خه‌ڵکدا، دیار بوو که‌  بۆ داهاتوو به‌رنامه‌ و پلانی خۆی هه‌یه‌ .  چه‌ند جار له‌ پاڵ قسه‌ و باسه‌کاندا، له‌  مانگی گه‌ڵاڕێزانی  ١٣٥٧ ی هه‌تاوی پێشنیاریان به‌ کاک فوئاد کرد که‌ بچیته‌ سه‌ر کاره‌که‌ی خۆی و وه‌ک موهه‌ندس کار بکات .  پێشنیاره‌کان هه‌مووی باری دڵسۆزیان هه‌بوو که‌  ده‌گوترا . کاک فوئاد  به‌ ڕێز و ئیحترامه‌وه‌ هه‌موو پێشنیار و قسه‌کانی  بیست و  دڵی که‌سی نه‌شکاند ، ئه‌مما وڵامێکی دلخۆش که‌ری  به‌ که‌س نه‌داوه‌ .  ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه‌ و باوک و دایکی کاک فوئاد به‌ ڕاشکاوی ده‌یانزانی که زیندان؛ نه‌یتوانیوه‌  وره‌ و ئیراده‌ی بشکێنێت  و مه‌حاڵه‌   ده‌ست له‌ به‌ره‌نگاری و خه‌بات هه‌ڵگرێت و له‌ هه‌مان کاتدا به‌رنامه‌ی داڕێژراوی خۆی هه‌یه‌ ..

٤- من کامیرایه‌کی ڕووسیم هه‌بوو و وێنه‌م ده‌گرت . له‌ ڕه‌دیفی پێشه‌وه‌ خۆشکه‌ فایزه‌، کاک فوئاد و خاتون به‌هیه‌ی ئه‌حمه‌د ئاوا ڕاوه‌ستان، له‌ ره‌دیفی پشته‌وه، خێزانێکی  خه‌ڵکی ئاڵمانه‌ واته‌‌ کاک تۆفیق بله‌ شێخه‌ و ڕه‌عنا خانم هاوسه‌ری ڕاوه‌ستان . وتم کاک فوئاد ئه‌م عه‌کسه‌  بۆ یادگار هه‌ڵده‌گرم .  کات  نێوه‌ی دووهه‌می مانگی ڕه‌زبه‌ری ١٣٥٧ ی هه‌تاوی بوو. عه‌کسه‌که‌ نه‌ک بوو به‌ یادگار ، به‌ڵکوو ڕاسته‌وخۆ چوه‌ ناو مێژوو ی بزووتنه‌وه‌ی  گه‌لی کورد و پاشان ،  ئه‌و  عه‌کسه‌ هه‌تا هه‌تایه‌ مایه‌وه‌ . هاوڕێیانی کاک ئه‌مین و عه‌به‌که‌وه‌ له‌ ئه‌هوازه‌وه‌ هاتنه‌ ئاڵمانه‌ و وتیان : عه‌کسه‌که‌ له‌ سه‌ر کتێب خانه‌یه‌ک له‌ ئه‌هواز که‌ به‌ ناوی کاک فوئاده‌وه‌ ناو نرابوو ، داکوترابوو و‌ گه‌وره‌یش کرابوه‌وه‌ .

"   مه‌ریوان "

   

١- مه‌ڵایه‌کی ناردراو ،  له‌ مزگه‌وتی شیعه‌کان( حسینیه‌ ) له‌ مه‌ریوان له‌ سه‌روبه‌ندی ڕاپه‌ڕیندا ،مانگی ڕێبه‌ندانی ١٣٥٧ ی هه‌تاوی قسه‌ی ده‌کرد .  مه‌لاکان‌ له‌ مێشک شوردنه‌وه‌دا به‌ ڕاستی شاره‌زا و لیهاتوو بوون .  مه‌لای ناردراو قه‌د نه‌یده‌توانی له‌ شاری مه‌ریوان به‌ قسه‌یه‌ک دانیشتوانی مزگه‌وته‌که‌ ، که‌ ٩٨ له‌ سه‌دی مه‌ریوانی بوون بینیته‌ پێکه‌نین و به‌ قسه‌یه‌کی تر هه‌موویان بکاته‌‌‌ گریان .  کاک فوئاد دوای ماوه‌یه‌کی کورت  مزگه‌وتی به‌ جێ هیشت و چوه‌ ده‌ره‌وه‌ . پاشان هه‌موو به‌ تێکڕا مزگه‌وتیان چۆڵ کرد . مه‌لا واقی وڕ ما  و  هه‌ر تینه‌گه‌یشت  ئاستی سیاسی خه‌ڵکی مه‌ریوان وا نیه‌ ئه‌و بتوانێت  گاڵته‌ی پێ بکات . من له‌ مزگه‌وته‌که‌ نه‌ بووم  .  ئه‌مما چه‌ند جار له‌  کوڕه‌کانی مه‌ریوان  ئه‌م هه‌واڵه‌م   بیستوه‌ .

 

 ٢- ڕاپه‌ڕین کرا و حکومه‌تی شا ڕووخا. شه‌وی ٢٤ ی ڕێبه‌ندانی ١٣٥٧ ی هه‌تاوی ئێمه‌ له‌ ماڵی براگه‌وره‌؛ کاک سه‌عید بۆ خواردنی  نانی شه‌و ده‌عوه‌ت کرابوین و میوان بووین . براژن ، به‌ کاک فوئادی وت : پیرۆزباییت پێ ده‌ڵێم که‌ له‌ زیندان ده‌ر هاتی و به‌ ئاره‌زوی خۆت گه‌یشتی ! کاک فوئاد وڵامی دایه‌وه‌ ، براژن مه‌ڵاکان دێنه‌ سه‌ر حوکم ، من له‌ زینداندا؛ هاو سیلولی مه‌لاکان بووم و به‌ باشی ده‌یاناسم ؛ به‌ڵام  بۆ جه‌ماوه‌ری خه‌ڵک له‌ حکومه‌تی شا زۆر دڕه‌نده‌ تر، دیکتاتور تر و خراپ ترن . 

٣-  ئاخرین دیدارم : کۆچ دوا ساته‌کانی بوو . کاک فوئاد سوخنڕانی کرد و خه‌ڵک ورده‌ ورده‌ بۆ ناو شاری مه‌ریوان گه‌ڕانه‌وه‌ . جه‌ماوه‌ری خه‌ڵک ڕۆژی  چوارده‌ی گه‌لاوێژی ١٣٥٧ ی هه‌تاوی هاتنه‌وه‌ ناو شار . من دوای کۆچ و له‌ خیابان کاک فوئاد و کاک عوسمان ڕه‌وشه‌ن تووده‌م ، له‌ پاڵ له‌ندرویرێکدا بینی  .  ماشینه‌که‌ پارک کرابوو و ئه‌وان زۆر نزیک ماشینه‌که‌ ڕاوه‌ستابوون . دوای چاک و چۆنی له‌ گه‌ڵ مندا،هه‌ندی قسه‌مان کرد و من باسی کۆچه‌که‌م کرد که‌ ڕێک و پێک بوو و جه‌ماور ی کۆچکردوو و میوانه‌کانی ئوردووگایش ڕازی بوون .  کاک فوئاد به‌ په‌له‌ بوو و گفتوگۆکه‌مان  زۆری نه‌خایاند که‌ پرسیارم له‌ کاک فوئاد کرد  چی ده‌که‌ێت ئه‌وا کۆچیش ته‌واو بوو ؟  نه‌ختێک بیری کرده‌وه‌ و زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌ک هاته‌ سه‌ر لێوه‌کانی و

 وتی: من و کاک عوسمان سه‌فه‌ر ده‌که‌ین و کارمان هه‌یه‌ . به‌ منی  وت که‌‌ بچمه‌وه شاری سنه‌ و‌ ئاڵمانه‌ و هه‌ندی له‌ ڕاسپارده‌کانی جێ به‌ جێ بکه‌م . نه‌مزانی به‌ره‌و کوێ ده‌چن ، ئه‌مما وا دیار بوو سه‌ریان له مانگرتنه‌ گه‌وره‌که‌ی‌ قۆری قه‌ڵا و شاری پاوه‌  ده‌ر هێنا . داخی گرانم ئه‌وه‌ ئاخرین قسه‌ و دیدارم له‌ گه‌ڵ کاک فوئاد بوو.                 

 ٤-  کاک حسین و کاک ئه‌مین له‌ لایه‌ن جمهوری ئیسلامی و به‌ هاوکاری ڕاسته‌وخۆی مه‌کته‌بی قورئان ، به‌کرێگیراوان و شوڤاره‌ کانیه‌وه‌  گیرا بوون و له‌ پاده‌گان تیر باران کران . ژنڕال چه‌مران، زۆر ده‌ترسا ئه‌گه‌ر بێته‌ ناو شاری مه‌ریوان ، به‌دیلی ده‌یگرن . به‌ مه‌به‌ستی شکستی خه‌ڵكی مه‌ریوان په‌یوه‌ندی له‌ گه‌ڵ  شۆڤاره‌کانی‌ ناو شاری مه‌ریوان هه‌بوو و په‌سا په‌سا دیداری ئه‌و تاقمه‌ به‌ کرێ گیراوه‌ی ده‌کرد و ئه‌وانیش کار ئاسانیان بۆ ده‌کرد  .  زۆری پێ نه‌ چوو  کاک فوئاد له‌ پیلانێکی به‌ر بڵاوی جمهوری ئیسلامی و به‌ هاوکاری  به‌کرێگیراوانی ڕه‌نگاوڕه‌نگی هه‌رێمی مه‌ریوان ، گیانی به‌خت کرد .  له‌ گۆڕستانی تاڵه‌ سوار و له‌ سه‌ر ته‌رمی کاک فوئاد، دایه‌ به‌هیه‌ ، زۆر شڵه‌ژا بوو ،  هێزی هه‌ستانه‌وه‌ی نه‌ مابوو  وئه‌ژنۆی شکابوو  و، له‌ هه‌مان کاتدا ئۆقره‌ و ئارامی لێ بڕا بوو . قه‌د دایه‌ به‌هیه‌م ئاوا ، نیگه‌ران و تاسه‌بار نه‌  دیبوو .  له‌ ناو چاوه‌ڕه‌شه‌کانی ده‌ریایه‌ک له‌ ڕاز و نهێنی  سه‌باره‌ت به‌ " چاره‌ نووس و تراژیدی مه‌رگی کوڕه‌کان" خۆیان حه‌شار  دابوو .  من دڵنیام بووم که‌  پرسیاری دایه‌ به‌هیه‌ ئه‌مه‌ بوو ! ئه‌م که‌شتیه‌ خوێنه‌ ،که‌ مه‌لاکان  باریان کردوه‌ به‌ره‌و کوێ ده‌چێت ؟

٥- له‌  مانگی خه‌رمانانی ساڵی ١٣٥٨  هه‌تاوی  له‌ جه‌نگه‌ڵبانی شاری مه‌ریوان و نزیک پاده‌گان، وه‌ک پێشمه‌رگه‌ نیگابان بووم .  پێشمه‌رگه‌ به‌ دوور بین ،چاوی له‌ جموجوڵی پاسدار و سه‌رباز بوو . سه‌ربازێک له‌ پاده‌گان هاته‌ده‌ره‌وه‌ و من    هه‌ڵه‌م کرد و گولله‌یه‌کم  پێوه‌ نا .  به‌رپرسه‌که‌مان ئه‌م هه‌واڵه‌ ی به‌ کاک فوئاد گه‌یاند . ئه‌ویش به‌ خێرایی هاته‌ جه‌نگه‌ڵبانی و پرسیاری کرد کێ  ته‌قه‌ی کردووه‌ ؟  منیش وڵامم دایه‌وه‌ و وتم من کردوومه‌ . زه‌رد و سوور هه‌ڵگه‌ڕا و فره‌ پێی ناخۆش بوو. بێ درۆ و ده‌له‌سه‌ ، له و‌ هه‌ڵه،‌ که‌ کردبووم له‌ ڕاده‌ به‌ده‌ر  شه‌رمه‌زار بووم . ئه‌سڵه‌ن نه‌مده‌توانی خۆم ببه‌خشم . کاک فوئاد زانی هه‌ستم   بریندار بووه‌،  به‌ زه‌رده‌ خه‌نه‌یه‌ک و ڕوو له‌ پێشمه‌رگه‌کان وتی :  ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت بۆ سه‌عاتێک ، ڕۆژێک  شه‌ڕ فرۆشی رژیم دوا خه‌ین ، تۆ به‌م کاره‌ت  به‌هانه‌ و په‌ڵپ به‌ ده‌ستی   دوژمن ده‌دێت و شه‌ڕ هه‌ڵده‌گێرسێت، خه‌ڵکی بێ تاوان  به‌ خومپاره‌ و تۆپی دوژمن ده‌کوژرین و ڕه‌نگه‌ شاره‌که‌ به‌ خومپاره‌ ئاگر بگرێت ! ئێمه‌ ته‌نیا ده‌مانه‌وێت به‌ دیالۆگ و گفتوگۆ ، شه‌ڕه‌که‌ دوا خه‌ین .  من له‌ خه‌جاڵتدا ، خه‌رێک بوو داده‌ڕزام و زه‌ویش ده‌می نه‌ده‌کرده‌وه‌ که‌ هه‌ڵملوشێت و له‌ به‌ر چاوان گوم بم .   

٦-  دارسیران : له‌ مانگی خه‌رمانانی ١٣٥٧ ی هه‌تاوی، هێرشی پاده‌گان  به‌ ئاسانی هه‌ست ده‌کرا .  ژنڕاڵ چه‌مران و مه‌لاکان له‌ پاده‌گان خزابوون و هه‌ر سات و ناساتێک خه‌ریکی پیلان گێڕان و به‌هانه‌ بوون که‌ شار گه‌مارۆ بده‌ن و هه‌موو شۆڕشگێڕان و بنکه‌کانی شار بگرن. په‌سا په‌سا به‌ هیلیکۆپتر له‌ کرماشانه‌وه‌ هێزیان داده‌به‌زاند . مه‌کته‌بی قورئان هاوکاری چاکی ده‌کردن . سیخۆڕ و به‌کرێگیراوانی ناوچه‌ش و فیئودالی کۆنه‌ساواکی و قیاده‌ موه‌قه‌تیش له‌ خزمه‌ت ده‌سه‌ڵات و جمهوری ئیسلامیدا بوون  و به‌ گه‌رمی هات و چوی پاده‌گانیان ده‌کرد .  ده‌بوا له‌ که‌رامه‌تی شاری مه‌ریوان به‌ هه‌ر نرخێک بوایه‌ دیفاع کرابا. هێزی پێشمه‌رگه‌ش ، به‌ وره‌ ی به‌رز و گیان له‌ سه‌ر ده‌ست، له‌ به‌رزاییه‌کانی پشت پاده‌گان له‌ که‌میندا بوون .  ئه‌و کاتانه‌  ئه‌زمونی پێشمه‌رگایه‌تی  هه‌موو  ڕووناک بیران  له‌ ئاستێکی به‌رزدا نه‌ بوو . تفه‌نگ و چه‌ک  ماوه‌یه‌کی کورت بوو  به‌ ده‌سته‌وه‌ گیرابوو. هه‌مووان به‌ سه‌داقه‌ت و ئیمانه‌وه‌ چه‌کیان به‌ ده‌سته‌وه‌ گرتبوو ؛ ئه‌گێنا له‌ بواری پێشمه‌رگایه‌تیدا ئه‌زمونی چاکیان نه‌ بوو . ئێمه‌ ش دابه‌ش کراین و له‌ گه‌ڵ لاله‌ حه‌مه‌ و کاک جمال خواکه‌رم  و چه‌ند پێشمه‌رگه‌ی تر له‌ به‌رزاییه‌کانی پشت دارسیران  دامه‌زراین . بۆ ئه‌وه‌ی پاسدار جێگاکه‌مان نه‌زانی ، به‌رپرسی پێشمه‌رگه‌کان کاک جه‌مال خواکه‌رم وتی : ده‌بێت هه‌ر که‌سێک به‌ ده‌وه‌ن یا گه‌ڵا بان سه‌ری داپۆشێت و به‌ شێوه‌یه‌ک خۆی له‌ گه‌ڵ جه‌نگه‌ڵه‌که‌ بگونجێنیت و سازگار بکات . ئێمه‌ش ده‌قاوده‌ق ده‌ستورمان جێ به‌ جێ کرد .  ده‌مه‌و به‌یان پاسداره‌کان له‌ خواره‌وه‌ و له‌ پاده‌گان  هێرشیان  بۆ گرتنی به‌رزاییه‌کانی پشت دارسیران هێنا  .  به‌ ته‌قه‌ی پێشمه‌رگه‌ ، هه‌ر ڕیش پان و پاسدار و جاش بوو که‌  ده‌کوژران‌ و فره‌ی پێ نه‌ چوو  شکستێکی چاکیان خوارد .  هه‌وڵ جار بوو که‌ دیمه‌نی وام  بینی . به‌ داخه‌وه‌ پێشمه‌رگه‌یه‌کی هێزی پشتیوان ، له‌و لاوه‌ شه‌هید بوو . له‌ ناو شاره‌وه‌ په‌یامێکیان نارد که‌ ئه‌م په‌له‌ پێشمه‌رگه‌یه‌ ، بۆ حه‌سانه‌وه‌  بێنه‌ خواره‌وه‌ . ئێمه‌ش هه‌ر هه‌موومان  به‌ چه‌ک و گه‌ڵای سه‌ر سه‌رمانه‌وه‌ هاتێنه‌ خواره‌وه‌  و پێشوازیه‌کی گه‌رمیان لێ کردین . له‌ ئاوایی دارسیران چه‌ند هه‌واڵنیر و ڕۆژنامه‌ نووسی بیگانه و ئێرانی‌ ڕاوه‌ستابوون که‌ چه‌ند په‌رده‌ عه‌کسیان له‌ جه‌ماعه‌تی پێشمه‌رگه‌‌ گرت . و پاشان له‌ گۆڤارێکی خۆیان ، که‌ له‌ سه‌ر به‌رگی یه‌که‌م؛ عه‌کسی کاک فوئاد و مامۆستا شیخ عیزالدین   دانرابوو ، چاپیان کرد . له‌ سه‌ر به‌رگی ئاخری گۆڤاره‌که‌، عه‌کسی لاله‌ حه‌مه‌، من ، شه‌هید حسینی برام ،عبدوالڕه‌زا که‌ریمی و که‌سانێکی تر که‌ ناویانم له‌ بیر نه‌ ماوه‌ چاپ کرابوو . گۆڤاره‌که‌ به‌ زمانی لاتینی نوسرابوو و عه‌کسه‌کانیش  ڕه‌نگاوڕه‌نگ چاپ کرابون . به‌ داخه‌وه‌ ناوی ئه‌و گۆڤاره‌م له‌ بیر چوه‌ *.  گۆڤاره‌ که‌ ته‌نانه‌ت گه‌یشته‌  مه‌ریوان و  له‌ ئاستی جیهاندا بڵاو بوه‌وه‌ . رۆژنامه‌ نووسه‌کان و هه‌واڵنێره‌کان ، هه‌ر خه‌رێکی ئاماده‌ کردنی هه‌واڵ و گوزارش له‌ خه‌باتی خه‌ڵکی مه‌ریوان بوون که ئێمه‌ له‌ ناوه‌ڕاستی ئاوایی دارسیران خۆمان بینیه‌وه‌ . له‌م کاته‌دا کاک فوئاد ، مه‌لابه‌ختیار ، کاک به‌کر حاجی سه‌فه‌ر و هاوڕیانی تری کۆمه‌ڵه‌، له‌ ماڵێک  هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌ و تێکه‌ڵی خه‌ڵکه‌که‌ بوون . به‌ڵام کاک فوئاد زۆر ماندوو و هێلاک  دیاربوو و به‌رده‌وام  له‌ ناو  جه‌ماوه‌ردا هه‌ر قسه‌ی ده‌کرد و بار و دۆخی وه‌زعه‌که‌ی باس ده‌کرد .  ئه‌و هه‌موو توانا، ئینڕژی و باوڕه‌ی کاک فوئاد به‌ هێزی  جه‌ماوه‌ری خه‌لک ؛ منی له‌ بیرکردنه‌وه‌یه‌کی به‌ر فروان نوقم کردبوو . جه‌ماعه‌تی پێشمه‌رگه‌ گه‌ڵاکانمان له‌ سه‌ر سه‌رمان لابرد و بۆ ئیستراحه‌ت به‌ره‌و ماڵی کاک حسین برام چووین . و په‌لێکی تر له‌ پێشمه‌رگه‌کان بۆ دیفاع له‌ که‌رامه‌تی شاری مه‌ریوان؛  به‌ره‌و به‌رزاییه‌کانی دارسیران و سه‌نگه‌رکان هه‌ڵکشان .  

                      داخێک که‌ هه‌ر گیز له‌ دڵمان ده‌رناچێت !

     کاک فوئاد دوای یازده‌ مانگ و له‌ دوای بیستنی مه‌رگی جوانه‌مه‌رگه‌کان کاک ئه‌مین و کاک حسین ، گیانی به‌خت کرد . ئاخرین مه‌نزڵگای گۆڕستانی تاله‌سوار بوو .  ده‌قیقه‌ بوو به‌ سه‌عات و سه‌عات بوو به‌ رۆژ و رۆژ بوو به‌ حه‌فته‌ و حه‌فته‌ بوو به‌ مانگ و  مانگ بوو به‌ سال و ماوه‌یه‌کی زۆر به‌ سه‌ر مه‌رگی ناواده‌ی کاک فوئاد تێپه‌ڕی .  هه‌میشه‌ جه‌ماوه‌ری خه‌ڵک و پێشمه‌رگه‌کانی مه‌ریوان ‌ بۆ دڵنه‌وایی بنه‌ماڵه‌ و ڕێز گرتن له‌ ڕێبه‌ری کاریزمای کۆمه‌ڵه‌  و بیر و ڕای گشتی خه‌ڵکی کورد؛  سه‌ردانی ئاڵمانه‌ و تاڵه‌ سواریان ده‌کرد . حکومه‌تی ئیسلامی له‌ ده‌ستی پێشمه‌رگه‌ و خه‌باتی به‌ر فراوانی جه‌ماوه‌ری کوردستان شکستی چاکی خوارد و بۆ هێز کۆ کردنه‌وه‌ و هێرشی دوو باره‌ بۆ سه‌ر کوردستان ، که‌وته‌ هه‌ڵبژاردنی تاکتیکی  " گفتوگۆ له‌ گه‌ڵ نوێنه‌رانی خه‌ڵکی کورد " و به‌م جۆره‌ له‌ شکست و ڕاماڵێنی هێزی ئه‌رته‌ش ، پۆلیس و پاسداره‌کان به‌رگری کرد و ده‌سه‌ڵاته‌ نیزامیه‌که‌ی له‌ په‌لاماری هێزی پێشمه‌رگه‌ پاراست و ڕزگار کرد  .  له‌و ماوه‌دا شاره‌کان  له‌ لایه‌ن پێشمه‌ ر‌گه‌وه‌ ئازاد کران وڕێبه‌رانی کۆمه‌ڵه‌ به‌ مه‌یلی خۆیان و ئازادانه‌ هات و چویان ده‌کرد  . زۆربه‌ی ڕێبه‌رانی کۆمه‌ڵه‌ بۆ چه‌ک کردنی سپای ڕزگاری ‌ له مه‌ریوان وله‌‌ ماڵی کاک حسین  برام بوون و هه‌میشه‌ له‌ مه‌قه‌ڕی یه‌کێتی جووتیاران حوزووریان هه‌بوو. ئه‌م داخه‌ له‌ سه‌ر دڵی  ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ خه‌ڵکی ناوچه‌ و بنه‌ماڵه‌ی ئیمه‌ قورسایی ده‌کرد ، که‌ هاوڕێیانی کاک فوئاد له و‌ ماوه‌یه‌دا ته‌نانه‌ت یه‌ک جاریش ، بۆ دوو پات کردنه‌وه‌ی وه‌فا، عه‌هد و په‌یمان و ڕێزێک له‌ بیر و ڕای گشتی خه‌ڵکی کوردستان و کاک فوئاد و پێشمه‌رگه‌ گیان به‌خت کردووه‌کانی تر ، نه‌ هاتنه‌ ئالمانه‌ و دیداری تاڵه‌ سواریان نه‌ کرد. هه‌ڵبه‌ت که‌سانێکی تر وه‌ک جه‌ناب مامۆستا شێخ عیزه‌الدین حسینی  ، کاک ئه‌حمه‌دی ئه‌سکه‌ندری، کاک یدولله‌ی بیگله‌ری و کاک سه‌لاحی موهته‌دی ، کاک ئه‌دیب وه‌ته‌ن دوست ، دوکتور سه‌عیدی یزدیان و کاک عه‌بباس رۆح اللهی و جه‌ماعه‌تێکی تر که‌ ناویان له‌ کتێبه‌که‌ی کاک فوئاددا هاتوه‌ ، دیداری تاڵه‌ سواریان کرد و یه‌که‌م له‌ خۆیان و پاشان له‌  بیروڕای گشتی جه‌ماوری خه‌ڵکی کوردستان ڕێزیان گرت   .‌

 

* له‌ خوێنه‌ران تکا ده‌که‌ین ئه‌گه‌ر هه‌واڵێک له‌و گۆڤاره‌ و یا ناوه‌که‌ی ده‌زانن ئێمه‌ ئاگادار که‌نه‌وه‌ و سپاستان ده‌که‌ین ‌

 

 

   

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload

آرشیو
Please reload

تاگەکان

© 2023 by Franklin Day School. Proudly created with Wix.com

  • Kak Foad Facebook
  • Foad Mostafa-Sultani youtube